نمونه شکواییه چک بلامحل

برای پیگیری قانونی وجه چک بلامحل و احقاق حق، تنظیم یک نمونه شکواییه چک بلامحل دقیق و مطابق با موازین قانونی، گام اساسی است. این شکواییه سندی است که به دادسرا ارائه می شود و شامل اطلاعات کامل چک، مشخصات طرفین و درخواست رسیدگی کیفری است.

دارندگان چک برگشتی که با عدم پرداخت وجه چک مواجه شده اند، می توانند با درک کامل فرآیند، شرایط و الزامات حقوقی شکایت کیفری، برای احقاق حقوق خود اقدام کنند. آگاهی از مراحل قانونی، از زمان دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک تا پیگیری در مراجع قضایی، به افراد کمک می کند تا با کمترین نیاز به منابع دیگر، شکواییه ای مستند و اثربخش تنظیم کنند و با آگاهی کامل از قوانین، برای وصول مطالبات خود یا مجازات صادرکننده، به بهترین نحو عمل نمایند. این مقاله به شما کمک می کند تا تمامی اطلاعات مورد نیاز برای تنظیم یک نمونه شکواییه چک بلامحل و پیگیری های بعدی را به دست آورید.

مفهوم حقوقی چک بلامحل و جرم انگاری آن

چک در نظام حقوقی و اقتصادی ایران، سندی مهم و پرکاربرد است که معاملات و تعهدات مالی بسیاری بر پایه آن انجام می شود. با این حال، گاهی اوقات این سند مالی با مشکل عدم پرداخت مواجه شده و اصطلاحاً «چک بلامحل» یا «چک برگشتی» نامیده می شود. جرم انگاری چک بلامحل، به منظور حمایت از دارنده چک و تضمین اعتبار این سند تجاری صورت گرفته است.

تعریف چک بلامحل و مبانی قانونی آن

یک چک زمانی بلامحل تلقی می شود که دارنده آن در تاریخ سررسید به بانک مراجعه کند، اما وجه چک به یکی از دلایل قانونی توسط بانک پرداخت نشود. مبنای قانونی جرم انگاری صدور چک بلامحل، ماده 7 قانون صدور چک (مصوب سال 1355 با اصلاحات و الحاقات بعدی، به ویژه اصلاحات سال های 1382 و 1397) است. این ماده به صراحت اعلام می کند: «هر کس مبادرت به صدور چک بلامحل نماید، به شرح ذیل محکوم خواهد شد…» این بدان معناست که قانون گذار، عمل صدور چک بدون پشتوانه را جرم تلقی کرده و برای آن مجازات کیفری در نظر گرفته است.

دلایل قانونی برگشت خوردن چک

عدم پرداخت وجه چک می تواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد که قانون آن ها را به عنوان دلایل برگشت خوردن چک به رسمیت شناخته است. آگاهی از این دلایل برای تنظیم شکواییه چک بلامحل و اثبات جرم، ضروری است:

• فقدان یا کسری موجودی: شایع ترین دلیل که صادرکننده چک در تاریخ مندرج در چک، معادل مبلغ آن وجه نقد در حساب بانکی خود ندارد یا موجودی کافی نیست.
• دستور عدم پرداخت وجه چک: صادرکننده به بانک دستور می دهد که وجه چک پرداخت نشود. این دستور باید با دلایل قانونی و موجه (مانند سرقت یا جعل چک) صادر شده باشد وگرنه خود این عمل نیز می تواند جرم محسوب شود.
• تنظیم نادرست چک: چک به صورتی تنظیم شده باشد که بانک به عللی از قبیل عدم مطابقت امضا، قلم خوردگی در متن چک، اختلاف در مندرجات چک یا هرگونه نقص ظاهری دیگر از پرداخت وجه آن خودداری کند.
• صدور از حساب مسدود: صادرکننده چکی را از حسابی صادر کند که قبلاً توسط بانک مسدود شده است. این مورد طبق ماده 10 قانون صدور چک، در حکم صدور چک بلامحل تلقی شده و حتی مجازات شدیدتری نیز دارد که غیرقابل تعلیق است.

اهمیت جرم مطلق بودن صدور چک بلامحل

جرم صدور چک بلامحل از جمله جرایم مطلق است. این بدان معناست که به محض صدور گواهی عدم پرداخت توسط بانک (برگشت چک) به یکی از جهات فوق، جرم محقق می شود. در این نوع جرایم، سوءنیت و عنصر روانی عمل، مفروض است و نیازی به اثبات آن توسط شاکی نیست، مگر آنکه متهم بتواند خلاف آن را اثبات کند. همین ویژگی، پیگیری کیفری چک بلامحل را برای دارنده آن آسان تر می کند.

شرایط حیاتی برای طرح شکایت کیفری چک بلامحل (چک کیفری)

با وجود اینکه صدور چک بلامحل یک جرم محسوب می شود، اما برای اینکه بتوان از طریق کیفری آن را پیگیری کرد و صادرکننده را مجازات نمود، شرایط خاصی باید رعایت شود. عدم رعایت هر یک از این شرایط، می تواند منجر به سقوط وصف کیفری چک و عدم امکان پیگیری آن از طریق دادسرا و دادگاه کیفری شود.

مهلت های قانونی بی نهایت مهم

رعایت مهلت های قانونی برای طرح شکایت کیفری چک بلامحل از اهمیت حیاتی برخوردار است و عدم توجه به آن ها، موجب از دست رفتن حق شکایت کیفری خواهد شد:

1. مهلت 6 ماه از تاریخ چک برای مراجعه به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت: دارنده چک باید ظرف مدت شش ماه از تاریخ مندرج در چک، برای وصول وجه آن به بانک محال علیه مراجعه کرده و در صورت عدم پرداخت، گواهی عدم پرداخت را دریافت نماید.
2. مهلت 6 ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت برای طرح شکایت کیفری: پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، دارنده چک تنها شش ماه فرصت دارد تا شکواییه چک بلامحل را به دادسرای صالح تقدیم کند. این مهلت طبق ماده 11 قانون صدور چک، بسیار مهم است و پس از انقضای آن، دیگر حق شکایت کیفری از بین می رود.

انواع چک های فاقد وصف کیفری

برخی از چک ها، حتی اگر برگشت بخورند، فاقد وصف کیفری هستند و نمی توان علیه صادرکننده آن ها شکایت کیفری طرح کرد. ماده 13 قانون صدور چک به این موارد اشاره دارد:

• چک های سفید امضا: اگر ثابت شود چک بدون درج مبلغ یا تاریخ به صورت سفید امضا به شاکی داده شده است.
• چک های تضمینی: چنانچه در متن چک قید شده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی صادر شده است. همچنین اگر بدون قید در متن چک، در دادگاه ثابت شود که چک جنبه تضمینی داشته است.
• چک های مشروط: هرگاه در متن چک وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی شده باشد. یا بدون قید در متن چک، در دادگاه ثابت شود که وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی بوده است.
• چک های بدون تاریخ یا تاریخ مقدم بر تاریخ واقعی صدور: اگر ثابت شود چک بدون تاریخ صادر شده یا تاریخ واقعی صدور چک مقدم بر تاریخ مندرج در متن چک بوده است.

اثبات هر یک از موارد فوق در دادگاه، سبب می شود که چک از حالت کیفری خارج شده و تنها از طریق حقوقی یا ثبتی قابل پیگیری باشد. این موضوع برای تنظیم شکواییه چک بلامحل بسیار مهم است؛ زیرا اشاره به هر یک از این موارد در متن شکواییه، می تواند به ضرر شاکی تمام شود.

قابل گذشت بودن جرم و دادسرای صالح

جرم صدور چک بلامحل از جمله جرایم قابل گذشت است. به این معنا که با پرداخت تمام وجه چک و کلیه خسارات قانونی توسط صادرکننده، یا با گذشت شاکی خصوصی، دعوای کیفری ساقط می شود و تعقیب کیفری متوقف می گردد.

دادسرای صالح: دادسرای صالح برای رسیدگی به شکایت کیفری چک بلامحل، دادسرایی است که بانک محال علیه (بانکی که چک در آنجا برگشت خورده) در حوزه قضایی آن واقع شده است. برای مثال، اگر چک در یکی از شعب بانک در شهرستان شیراز برگشت داده شود، دادسرای شهرستان شیراز صالح به رسیدگی خواهد بود.

بسیار مهم است که دارنده چک برای حفظ وصف کیفری چک، مهلت های شش ماهه قانونی را برای مراجعه به بانک و سپس طرح شکایت کیفری، به دقت رعایت کند.

مراحل گام به گام شکایت کیفری چک بلامحل

پیگیری شکایت کیفری چک بلامحل شامل چندین مرحله مشخص و قانونی است که هر یک نیازمند دقت و آگاهی هستند. آشنایی با این مراحل به دارنده چک کمک می کند تا روند احقاق حق خود را به درستی و با سرعت بیشتری طی کند.

گام اول: اخذ گواهی عدم پرداخت از بانک

اولین و ضروری ترین گام برای آغاز هرگونه پیگیری قانونی، دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک محال علیه است. بدون این گواهی، امکان طرح شکایت کیفری یا حقوقی وجود ندارد.

1. چگونگی دریافت گواهی: دارنده چک باید با در دست داشتن اصل چک و کارت شناسایی معتبر، به شعبه بانکی که چک روی آن صادر شده است، مراجعه کند.
2. اهمیت کد رهگیری: طبق ماده 4 قانون صدور چک، بانک مکلف است پس از عدم پرداخت وجه چک، فوراً غیرقابل پرداخت بودن آن را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت و با دریافت کد رهگیری، علت یا علل عدم پرداخت را صریحاً در گواهینامه ای که مشخصات چک و هویت و نشانی کامل صادرکننده در آن ذکر شده است، قید و به متقاضی تسلیم نماید. گواهینامه فاقد کد رهگیری و مهر شخص حقوقی در مراجع قضایی و ثبتی فاقد اعتبار است.

گام دوم: تنظیم دقیق و حقوقی شکواییه چک بلامحل

پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، نوبت به تنظیم شکواییه چک بلامحل می رسد. این سند باید با دقت و به زبان حقوقی تنظیم شود:

• اطلاعات ضروری:
  • مشخصات کامل شاکی (نام، نام خانوادگی، کدملی، اقامتگاه، شماره تماس).
  • مشخصات کامل مشتکی عنه (نام، نام خانوادگی، کدملی، اقامتگاه، شماره تماس – در صورت اطلاع).
  • اطلاعات کامل چک (شماره چک، تاریخ صدور، مبلغ چک، شماره حساب، نام بانک و شعبه محال علیه).
• شرح ماوقع: باید به صورت شفاف و مختصر، جزئیات مربوط به صدور چک، تاریخ مراجعه به بانک و علت برگشت خوردن آن بیان شود. در این بخش باید بر جرم بودن عمل صادرکننده و تحقق شرایط کیفری تأکید شود.
• دلایل و منضمات: لیست مستنداتی که به شکواییه پیوست می شوند (اصل و کپی چک، اصل و کپی گواهی عدم پرداخت، در صورت لزوم فتوکپی اظهارنامه ارسالی و وکالت نامه وکیل).

گام سوم: ثبت و تقدیم شکواییه به دادسرای صالح

پس از تنظیم شکواییه، نوبت به ثبت رسمی آن می رسد:

• مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: امروزه تمامی شکواییه ها باید از طریق این دفاتر به قوه قضاییه ارسال شوند. این دفاتر شکواییه را ثبت و به دادسرای صالح ارسال می کنند.
• لزوم پیگیری پرونده در مرحله تحقیقات مقدماتی: پس از ثبت، پرونده به دادسرای صالح ارجاع می شود. در این مرحله، قاضی دادسرا (بازپرس یا دادیار) تحقیقات مقدماتی را آغاز می کند. پیگیری فعال شاکی و ارائه اطلاعات بیشتر در صورت نیاز، می تواند به تسریع روند کمک کند.

گام چهارم: پیگیری در دادگاه کیفری

پس از اتمام تحقیقات مقدماتی در دادسرا، پرونده وارد مرحله دادگاه کیفری می شود:

• نقش قاضی دادسرا: قاضی دادسرا پس از بررسی دلایل و شواهد، در صورت احراز وقوع جرم، قرار جلب به دادرسی صادر و پرونده را به دادگاه کیفری ارسال می کند. اگر دلایل کافی برای جرم تشخیص داده نشود، قرار منع تعقیب صادر می شود که قابل اعتراض است.
• ارجاع پرونده به دادگاه کیفری و مراحل دادرسی: دادگاه کیفری پس از دریافت پرونده، جلسات رسیدگی را تشکیل می دهد و با حضور طرفین (یا وکلای آن ها) به اتهام صدور چک بلامحل رسیدگی می کند و در صورت اثبات جرم، حکم به مجازات صادرکننده می دهد.

نمونه شکواییه چک بلامحل (جامع و کاربردی)

تنظیم یک شکواییه چک بلامحل استاندارد و جامع، نقشی کلیدی در موفقیت آمیز بودن فرآیند شکایت کیفری دارد. در این بخش، یک نمونه شکواییه چک بلامحل ارائه می شود که تمامی بخش های لازم را شامل می شود.

عنوان: ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان [نام شهرستان]

باسلام و احترام، به استحضار عالی می رساند:

بخش اول: مشخصات شاکی و مشتکی عنه

شاکی:

نام: [نام شاکی]

نام خانوادگی: [نام خانوادگی شاکی]

کد ملی: [کد ملی شاکی]

اقامتگاه: [نشانی دقیق شاکی]

شماره تماس: [شماره تماس شاکی]

مشتکی عنه:

نام: [نام صادرکننده چک]

نام خانوادگی: [نام خانوادگی صادرکننده چک]

کد ملی: [کد ملی صادرکننده چک (در صورت اطلاع)]

اقامتگاه: [نشانی دقیق صادرکننده چک (در صورت اطلاع)]

شماره تماس: [شماره تماس صادرکننده چک (در صورت اطلاع)]

بخش دوم: موضوع شکایت و مشخصات جرم

موضوع: صدور چک بلامحل (برگشتی)

تاریخ وقوع جرم: [تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت]

محل وقوع جرم: [نام شهرستان بانک محال علیه]

مبلغ چک: [مبلغ چک به ریال]

شماره چک: [شماره سریال چک]

تاریخ چک: [تاریخ مندرج در چک]

شماره حساب جاری: [شماره حساب جاری صادرکننده]

نام بانک و شعبه: [نام بانک و شعبه محال علیه]

بخش سوم: دلایل و منضمات

1. اصل و کپی برگ چک شماره [شماره سریال چک] مورخ [تاریخ چک].
2. اصل و کپی گواهی عدم پرداخت صادره از بانک [نام بانک] شعبه [نام شعبه] به شماره [شماره گواهی عدم پرداخت] مورخ [تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت].
3. [در صورت لزوم] فتوکپی اظهارنامه ارسالی به مشتکی عنه شماره [شماره اظهارنامه] مورخ [تاریخ اظهارنامه].
4. [در صورت داشتن وکیل] وکالت نامه شماره [شماره وکالت نامه] مورخ [تاریخ وکالت نامه].

بخش چهارم: شرح شکایت (متن اصلی شکواییه)

با سلام و احترام،

به استحضار می رساند که مشتکی عنه فوق الذکر، آقای/خانم [نام و نام خانوادگی مشتکی عنه]، یک فقره چک به شماره [شماره سریال چک]، به تاریخ [تاریخ مندرج در چک]، از حساب جاری شماره [شماره حساب جاری] عهده بانک [نام بانک] شعبه [نام شعبه]، به مبلغ [مبلغ چک به عدد] ریال (معادل [مبلغ چک به حروف] تومان) در وجه اینجانب/موکل [نام شاکی/موکل] صادر نموده اند.

اینجانب/موکل در تاریخ [تاریخ مراجعه به بانک] برای وصول وجه چک به بانک محال علیه مراجعه نمودم، لیکن به دلیل [علت برگشت چک، مانند: فقدان موجودی/کسری موجودی]، چک فوق منتهی به صدور گواهی عدم پرداخت به شماره [شماره گواهی عدم پرداخت] در تاریخ [تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت] گردید.

با توجه به عدم پرداخت وجه چک در مهلت قانونی و دارا بودن تمامی شرایط کیفری، عمل مشتکی عنه مصداق بارز صدور چک بلامحل بوده و مطابق مواد 3 و 7 قانون صدور چک، قابل تعقیب و مجازات است.

لذا، با تقدیم اصل و کپی مصدق چک و گواهی عدم پرداخت صادره از بانک محال علیه، از محضر محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان [نام شهرستان] موارد ذیل را استدعا دارم:

1. اولاً: استناداً به مواد 107 و 108 قانون آیین دادرسی کیفری و بند «ج» ماده 108 قانون آیین دادرسی مدنی، تقاضای صدور قرار تامین خواسته مبنی بر توقیف حساب های بانکی، اموال منقول و غیرمنقول مشتکی عنه به میزان [مبلغ چک به عدد] ریال (معادل وجه چک) و کلیه خسارات قانونی وارده را دارم.
2. ثانیاً: با عنایت به مواد 3 و 7 قانون صدور چک مصوب 1355 با اصلاحات بعدی و با توجه به تحقق بزه صدور چک بلامحل، تقاضای تعقیب و مجازات نامبرده را از آن مقام محترم خواستارم.
3. ثالثاً: درخواست مطالبه وجه چک به مبلغ [مبلغ چک به عدد] ریال و همچنین کلیه خسارات دادرسی، حق الوکاله وکیل (در صورت لزوم) و خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ صدور چک تا زمان وصول کامل آن، بر اساس نرخ تورم اعلامی بانک مرکزی، از طریق دادگاه محترم کیفری بر اساس ماده 15 قانون صدور چک، مورد استدعا است.

با تشکر و احترام فراوان

[امضا و نام و نام خانوادگی شاکی/وکیل شاکی]

نمونه شکواییه مختصر (به عنوان جایگزین سریع)

ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان [نام شهرستان]

موضوع: شکایت کیفری بابت صدور چک بلامحل

شاکی: [نام و نام خانوادگی شاکی]، کد ملی: [کد ملی شاکی]، اقامتگاه: [نشانی شاکی]

مشتکی عنه: [نام و نام خانوادگی صادرکننده چک]، کد ملی: [کد ملی صادرکننده چک]، اقامتگاه: [نشانی صادرکننده چک]

شرح شکایت: به استحضار می رساند مشتکی عنه یک فقره چک به شماره [شماره چک]، به تاریخ [تاریخ چک]، از حساب جاری شماره [شماره حساب] عهده بانک [نام بانک] شعبه [نام شعبه] به مبلغ [مبلغ چک] ریال در وجه اینجانب صادر نموده که در تاریخ [تاریخ گواهی عدم پرداخت] به دلیل [علت برگشت] برگشت خورده و گواهی عدم پرداخت به شماره [شماره گواهی] صادر شده است. با تقدیم اصل و کپی چک و گواهی عدم پرداخت، مستنداً به مواد 3 و 7 قانون صدور چک، تقاضای تعقیب و مجازات مشتکی عنه و صدور قرار تامین خواسته برای توقیف اموال وی به میزان وجه چک و خسارات قانونی را دارم.

[امضا و نام شاکی]

تامین خواسته و توقیف اموال صادرکننده چک

یکی از اقدامات مهمی که دارنده چک بلامحل می تواند انجام دهد، درخواست تامین خواسته برای توقیف اموال صادرکننده چک است. این اقدام برای جلوگیری از فرار از دین و تضییع اموال مشتکی عنه بسیار حائز اهمیت است.

تامین خواسته چیست و چرا ضروری است؟

تامین خواسته به معنای توقیف اموال (منقول و غیرمنقول) بدهکار پیش از صدور حکم قطعی است. هدف اصلی از تامین خواسته، تضمین وصول طلب شاکی و جلوگیری از هرگونه اقدام بدهکار برای انتقال، مخفی کردن یا تضییع اموال خود است که ممکن است وصول طلب را دشوار یا غیرممکن سازد. در پرونده های چک بلامحل، درخواست تامین خواسته می تواند به صادرکننده چک فشار وارد کند تا بدهی خود را پرداخت نماید.

چک به عنوان سند لازم الاجرا و عدم نیاز به پرداخت خسارت احتمالی

چک به موجب قانون، سند لازم الاجرا محسوب می شود. این ویژگی در درخواست تامین خواسته مزیت مهمی را برای دارنده چک فراهم می کند. طبق بند «ج» ماده 108 قانون آیین دادرسی مدنی، در مواردی از قبیل اوراق تجاری واخواست شده (که گواهی عدم پرداخت چک جایگزین واخواست شده است)، دادگاه مکلف به قبول درخواست تامین خواسته است و در این موارد، خواهان نیازی به پرداخت خسارت احتمالی (مبلغی که معمولاً برای جبران خسارات احتمالی وارده به خوانده در صورت بی حقی خواهان در صندوق دادگستری تودیع می شود) ندارد. این موضوع، سرعت و سهولت درخواست تامین خواسته را در پرونده های چک افزایش می دهد.

نحوه درخواست تامین خواسته

درخواست تامین خواسته را می توان به دو شیوه مطرح کرد:

• در متن شکواییه چک بلامحل: همان طور که در نمونه شکواییه بالا مشاهده شد، شاکی می تواند در بخش شرح شکایت، درخواست صدور قرار تامین خواسته را نیز مطرح کند. این روش معمولاً سریع تر و کارآمدتر است.
• به صورت جداگانه: شاکی می تواند پس از تقدیم شکواییه و حتی در حین رسیدگی پرونده (تا پیش از صدور حکم قطعی)، طی یک درخواست جداگانه از دادگاه صالح بخواهد که قرار تامین خواسته صادر کند.

نکات مهم: برای اجرای قرار تامین خواسته، شاکی باید اموال صادرکننده چک را معرفی کند. هرچه اطلاعات دقیق تری از اموال (مانند شماره حساب بانکی، پلاک ثبتی ملک، مشخصات خودرو) در اختیار دادگاه قرار گیرد، روند توقیف اموال سریع تر انجام خواهد شد. در غیر این صورت، شاکی باید پس از صدور قرار، به دنبال شناسایی اموال بدهکار باشد که ممکن است زمان بر باشد.

مطالبه وجه چک و خسارات قانونی

علاوه بر پیگیری کیفری و درخواست مجازات برای صادرکننده چک بلامحل، دارنده چک حق دارد وجه چک و همچنین تمامی خسارات و هزینه هایی را که در نتیجه عدم پرداخت متحمل شده است، از صادرکننده مطالبه کند.

امکان مطالبه وجه چک در دادگاه کیفری

یکی از مهم ترین امتیازات قانون صدور چک، این است که دارنده چک می تواند علاوه بر طرح شکایت کیفری چک بلامحل، وجه چک و ضرر و زیان ناشی از آن را نیز در همان دادگاه کیفری (مرجع رسیدگی) مطالبه نماید. این امکان طبق ماده 15 قانون صدور چک فراهم شده است: «دارنده چک می تواند وجه چک و ضرر و زیان خود را در دادگاه کیفری مرجع رسیدگی مطالبه نماید.» این امر باعث می شود که دارنده چک از سرگردانی بین مراجع قضایی (کیفری برای مجازات و حقوقی برای مطالبه وجه) بی نیاز شده و در یک پرونده واحد به هر دو مطالبه خود دست یابد.

خسارات قابل مطالبه

دارنده چک می تواند کلیه خسارات و هزینه هایی را که مستقیماً و به طور متعارف در جهت وصول طلب خود متحمل شده است، مطالبه کند. این خسارات شامل موارد زیر است:

• خسارت تأخیر تأدیه: این خسارت بر مبنای نرخ تورم اعلامی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از تاریخ سررسید چک تا زمان وصول کامل وجه آن محاسبه و مطالبه می شود.
• هزینه های دادرسی: شامل هزینه های ثبت شکواییه، اوراق قضایی، کارشناسی و سایر هزینه هایی که در جریان رسیدگی قضایی پرداخت می شود.
• حق الوکاله وکیل: در صورتی که دارنده چک از وکیل استفاده کرده باشد، حق الوکاله وکیل بر اساس تعرفه های قانونی نیز قابل مطالبه است.

زمان مطالبه خسارات: مطالبه وجه چک و خسارات قانونی می تواند همزمان با طرح شکایت کیفری چک بلامحل در متن شکواییه صورت گیرد یا حتی پس از صدور حکم کیفری، به همان دادگاه صادرکننده حکم تقدیم شود. اگرچه بهتر است برای تسریع در روند، تمامی درخواست ها از ابتدا در شکواییه گنجانده شوند.

مطالبه وجه چک و خسارات مرتبط در دادگاه کیفری، یک راهکار سریع و جامع برای دارنده چک است تا هم صادرکننده را مجازات کند و هم به حقوق مالی خود دست یابد.

مجازات صادرکننده چک بلامحل در قانون

قانون گذار برای صدور چک بلامحل، مجازات های کیفری در نظر گرفته است تا ضمن ایجاد بازدارندگی، حقوق دارندگان چک را تضمین کند. مجازات ها بر اساس مبلغ چک و شرایط خاص متفاوت هستند.

میزان حبس بر اساس مبلغ چک (تبصره های ماده 7 قانون صدور چک)

ماده 7 قانون صدور چک، میزان مجازات حبس را بر اساس مبلغ مندرج در چک به شرح زیر تعیین می کند:

1. چنانچه مبلغ مندرج در متن چک کمتر از ده میلیون ریال (یک میلیون تومان) باشد: صادرکننده به حبس تا حداکثر شش ماه محکوم خواهد شد.
2. چنانچه مبلغ مندرج در متن چک از ده میلیون ریال تا پنجاه میلیون ریال (یک تا پنج میلیون تومان) باشد: صادرکننده از شش ماه تا یک سال حبس محکوم خواهد شد.
3. چنانچه مبلغ مندرج در متن چک از پنجاه میلیون ریال (پنج میلیون تومان) بیشتر باشد: صادرکننده به حبس از یک سال تا دو سال و ممنوعیت از داشتن دسته چک به مدت دوسال محکوم خواهد شد.

نکته مهم این است که اگر صادرکننده اقدام به صدور چندین فقره چک بلامحل کرده باشد، مجموع مبالغ مندرج در متون چک ها ملاک عمل برای تعیین مجازات خواهد بود.

ممنوعیت از داشتن دسته چک و تشدید مجازات

علاوه بر مجازات حبس، در صورتی که مبلغ چک از پنجاه میلیون ریال بیشتر باشد، صادرکننده به مدت دو سال از داشتن دسته چک ممنوع می شود. این ممنوعیت توسط بانک مرکزی به تمام بانک ها ابلاغ می شود.

موارد تشدید مجازات:
ماده 10 قانون صدور چک بیان می کند: «هر کس با علم به بسته بودن حساب بانکی خود مبادرت به صدور چک نماید عمل وی در حکم صدور چک بلامحل خواهد بود و به حداکثر مجازات مندرج در ماده 7 محکوم خواهد شد و مجازات تعیین شده غیرقابل تعلیق خواهد بود.» این تبصره نشان می دهد که صادر کردن چک از حساب مسدود، حتی با اطلاع قبلی، مجازات سنگین تری را در پی دارد.

اهمیت گذشت شاکی

جرم صدور چک بلامحل از جمله جرایم قابل گذشت است. این بدان معناست که با پرداخت وجه چک و کلیه خسارات قانونی به دارنده یا با گذشت صریح شاکی، وصف کیفری جرم سلب شده و تعقیب کیفری متوقف می شود یا در صورت صدور حکم، اجرای مجازات متوقف خواهد شد. این ویژگی، فرصتی را برای صادرکننده چک فراهم می آورد تا با جلب رضایت دارنده چک، از مجازات کیفری رهایی یابد.

تبصره ماده 7 قانون صدور چک، موارد استثنایی را نیز مطرح می کند: «این مجازات شامل مواردی که ثابت شود چک های بلامحل بابت معاملات نامشروع و یا بهره ربوی صادر شده، نمی باشد.» در چنین مواردی، چک فاقد وصف کیفری خواهد بود.

نتیجه گیری

پیگیری چک بلامحل و احقاق حقوق دارنده آن، فرآیندی حقوقی و کیفری است که نیازمند آگاهی دقیق از قوانین و مراحل مربوطه است. همانطور که در این مقاله بررسی شد، از لحظه دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک تا تنظیم نمونه شکواییه چک بلامحل، ثبت آن در مراجع قضایی، و پیگیری در دادسرا و دادگاه، هر گام دارای اهمیت ویژه ای است.

شناخت دقیق مهلت های قانونی (شش ماه از تاریخ چک برای مراجعه به بانک و شش ماه از تاریخ گواهی عدم پرداخت برای طرح شکایت)، تمییز چک های دارای وصف کیفری از فاقدین وصف کیفری (مانند چک های تضمینی یا سفید امضا)، و آگاهی از نحوه درخواست تامین خواسته برای توقیف اموال، همگی از نکات کلیدی برای موفقیت در این پرونده ها به شمار می روند. علاوه بر مجازات صادرکننده چک، امکان مطالبه وجه چک و خسارات قانونی همچون تأخیر تأدیه و هزینه های دادرسی در همان دادگاه کیفری، یک مزیت مهم برای دارنده چک است.

در نهایت، اگرچه این راهنما تمامی اطلاعات لازم را برای فهم بهتر فرآیند و تنظیم نمونه شکواییه چک بلامحل فراهم کرده است، اما پیچیدگی های حقوقی و جزئیات هر پرونده می تواند متفاوت باشد. لذا، در پرونده های پیچیده یا در صورت عدم اطمینان، مشورت با یک وکیل متخصص حقوقی می تواند مسیر را برای شما هموارتر کرده و شانس موفقیت در احقاق حق را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. آگاهی و اقدام به موقع، کلید وصول موفقیت آمیز مطالبات شماست.