ماده قانونی جرم تهدید: بررسی جامع ماده ۶۶۹ و مجازات آن (آپدیت ۱۴۰۳)

جرم تهدید، یکی از جرایم علیه آسایش عمومی است که امنیت روانی و جانی افراد را مورد تعرض قرار می دهد. در قوانین ایران، ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) به صورت خاص به این موضوع می پردازد و ابعاد مختلف آن، از جمله انواع تهدید و مجازات مربوط به آن را مشخص می کند. شناخت دقیق این ماده برای هر شهروندی، چه به عنوان بزه دیده و چه متهم احتمالی، ضروری است تا بتواند از حقوق خود دفاع کرده و از پیامدهای قانونی آگاهی یابد.

تهدید، ترساندن دیگری به انجام عملی بد و نامشروع در آینده است که می تواند به اشکال مختلفی صورت گیرد و زندگی فردی و اجتماعی را مختل کند. قانون گذار ایران، به منظور حفظ آرامش و امنیت افراد در جامعه، برای این عمل مجازات تعیین کرده است تا از هرگونه سوءاستفاده و ایجاد هراس بی مورد جلوگیری شود. ماده قانونی جرم تهدید، یعنی ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی، شامل تهدید به قتل، ضررهای نفسی، شرفی، مالی یا افشای سر است. این مقاله به تفصیل به بررسی ابعاد حقوقی ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی می پردازد و هدف آن ارائه یک منبع جامع، دقیق و قابل فهم برای تمامی ابهامات مربوط به این جرم، از تعریف و ارکان آن تا مجازات و نحوه اثبات، است.

جرم تهدید چیست؟ تعریف حقوقی و عناصر کلی

تهدید از جمله جرایم علیه اشخاص محسوب می شود که برخلاف جرایمی نظیر قتل یا ضرب و جرح، مستقیماً به جسم و جان فرد آسیب نمی رساند، بلکه سلامت روانی و امنیت خاطر او را هدف قرار می دهد. در ادبیات حقوقی، تهدید به معنای ایجاد هراس و بیم در دیگری با اخطار به انجام عملی نامشروع و زیان بار در آینده است. این عمل نامشروع می تواند شامل طیف وسیعی از اقدامات باشد که قانون گذار آن ها را در ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی برشمرده است.

تعریف جامع جرم تهدید

در یک تعریف جامع، جرم تهدید عبارت است از «بیم دادن دیگری به ارتکاب عملی بد و نامشروع نسبت به خود یا بستگان او در آینده». نکته مهم در این تعریف، نامشروع بودن عملی است که تهدید به انجام آن می شود. یعنی اگر فردی دیگری را تهدید کند که مثلاً اگر بدهی خود را نپردازی، از تو شکایت خواهم کرد، این عمل تهدید مجرمانه محسوب نمی شود، زیرا شکایت قانونی یک حق مشروع است. اما اگر بگوید اگر بدهی ات را ندهی، آبرو یت را خواهم برد یا به تو آسیب می زنم، این ها مصادیق تهدید مجرمانه هستند.

هدف از جرم تهدید، وارد کردن یک فشار روانی و اجبار غیرقانونی به فرد قربانی است تا او را وادار به انجام یا ترک فعلی کند. با این حال، همان طور که در ادامه توضیح داده خواهد شد، برای تحقق این جرم، لزوماً نیاز نیست که تهدیدکننده به خواسته خود برسد یا فرد تهدیدشونده واقعاً بترسد.

ویژگی «جرم مطلق» بودن تهدید

یکی از ویژگی های مهم و کلیدی ماده قانونی جرم تهدید، مطلق بودن آن است. این بدان معناست که برای تحقق جرم تهدید، نیازی نیست که تهدیدکننده، تهدید خود را عملی کند. به عبارت دیگر، صرف ابراز و رساندن پیام تهدید به مخاطب، جرم را محقق می سازد، حتی اگر هیچ گاه قصد عملی کردن آن را نداشته باشد یا نتواند آن را عملی کند. همچنین، برای مطلق بودن جرم تهدید، لازم نیست که فرد تهدیدشونده واقعاً بترسد یا تحت تأثیر قرار گیرد. همین که پیام تهدید به او برسد و قابلیت بالقوه ایجاد ترس را داشته باشد، کافی است. قانون گذار با این رویکرد، قصد داشته از همان ابتدا مانع ایجاد ناامنی روانی در جامعه شود و اهمیت به خطر افتادن آرامش افراد را مورد توجه قرار داده است.

متن کامل و تحلیل ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) از جمله مهم ترین مواد قانونی است که به جرم تهدید می پردازد و جزئیات آن را مشخص می کند. این ماده پس از اصلاحات سال ۱۳۹۹ (به موجب قانون کاهش مجازات حبس تعزیری) دستخوش تغییراتی در میزان مجازات ها شده است که آشنایی با آن برای عموم مردم و متخصصین حقوقی ضروری است.

متن ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (اصلاحی ۱۴۰۳)

متن به روز شده ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) به شرح زیر است:

«هرگاه کسی دیگری را به هر نحو تهدید به قتل یا ضررهای نفسی یا شرفی یا مالی و یا به افشاء سری نسبت به خود یا بستگان او نماید، اعم از این که به این و اسطه تقاضای و جه یا مال یا تقاضای انجام امر یا ترک فعلی را نموده یا ننموده باشد به مجازات شلاق تا (۷۴) ضَربه یا زندان از یک ماه تا یک سال محکوم خواهد شد.»

این متن نشان دهنده گستردگی شمول جرم تهدید است و طیف وسیعی از اقدامات را در بر می گیرد. با توجه به اصلاحات اخیر، حداقل و حداکثر مجازات حبس این جرم کاهش یافته است که در بخش مجازات ها به تفصیل بررسی خواهد شد.

توضیح جزء به جزء ماده ۶۶۹

برای درک کامل ماده قانونی جرم تهدید، لازم است هر بخش از ماده ۶۶۹ را به دقت مورد تحلیل قرار دهیم:

• هرگاه کسی دیگری را: این عبارت نشان دهنده عام بودن فاعل (تهدیدکننده) و مفعول (تهدیدشونده) جرم است. یعنی هر شخصی می تواند مرتکب این جرم شود و هر شخصی نیز می تواند قربانی آن واقع شود. تفاوتی نمی کند که طرفین چه نسبت و جایگاهی با یکدیگر داشته باشند.
• به هر نحو تهدید: این بخش بر اهمیت نداشتن وسیله یا روش تهدید تاکید دارد. تهدید می تواند لفظی باشد (فحاشی، ناسزاگویی)، کتبی باشد (نامه، دست نوشته)، پیامکی یا از طریق شبکه های اجتماعی (تلگرام، واتساپ، اینستاگرام)، یا حتی از طریق اشاره، رفتار، یا نشان دادن تصویر و فیلم خاص صورت گیرد. ملاک، رسیدن پیام تهدید به مخاطب است.
• تهدید به قتل یا ضررهای نفسی: این قسمت شامل هرگونه تهدید به آسیب رساندن به جسم یا روان فرد می شود. قتل مشخص است، اما ضررهای نفسی می تواند شامل تهدید به ضرب و جرح، شکنجه، آزار روحی و روانی، یا هر نوع صدمه فیزیکی یا روانی دیگر باشد که سلامت قربانی را به خطر بیندازد.
• یا ضررهای شرفی: این بخش به تهدیداتی اشاره دارد که حیثیت، آبرو و اعتبار فرد را هدف قرار می دهند. افشای اطلاعات خصوصی، تهمت زدن، افترا، پخش شایعات دروغین یا هر اقدامی که به وجهه اجتماعی فرد لطمه بزند، در این دسته قرار می گیرد. به عنوان مثال، تهدید به پخش عکس ها یا فیلم های خصوصی می تواند از مصادیق ضررهای شرفی باشد.
• یا ضررهای مالی: منظور از این بخش، تهدید به وارد کردن آسیب های اقتصادی به فرد است. این می تواند شامل تهدید به تخریب اموال، ورشکستگی، ضرر رساندن به کسب و کار، یا هر عملی باشد که به کاهش دارایی ها یا توان مالی قربانی منجر شود.
• و یا به افشاء سری نسبت به خود یا بستگان او نماید: این بخش به تهدید به فاش کردن اطلاعات محرمانه و خصوصی اشاره دارد. سرّ به هر اطلاعاتی گفته می شود که فرد یا بستگانش تمایلی به افشای آن ندارند و افشای آن می تواند موجب آسیب به آن ها شود. این سر می تواند مربوط به خود فرد یا بستگان نزدیک او (مانند همسر، فرزندان، پدر و مادر) باشد.
• اعم از این که به این و اسطه تقاضای و جه یا مال یا تقاضای انجام امر یا ترک فعلی را نموده یا ننموده باشد: این جمله، ویژگی مطلق بودن جرم تهدید را کاملاً روشن می کند. یعنی برای تحقق جرم تهدید، لازم نیست که تهدیدکننده در ازای تهدید خود چیزی بخواهد (مثلاً پول، مال) یا بخواهد که فرد کاری را انجام دهد یا از انجام کاری خودداری کند. صرف ابراز تهدید به تنهایی، جرم را کامل می کند و قصد اخاذی یا مطالبه، فقط می تواند در تشدید مجازات یا تغییر عنوان مجرمانه مؤثر باشد (که در تفاوت با ماده ۶۶۸ توضیح داده خواهد شد).

ارکان تشکیل دهنده جرم تهدید (طبق ماده ۶۶۹)

همانند سایر جرایم در نظام حقوقی ایران، برای اینکه یک عمل به عنوان جرم تهدید شناخته شود و قابل مجازات باشد، باید هر سه رکن اصلی آن یعنی رکن قانونی، مادی و معنوی محقق شده باشند. شناخت این ارکان به تحلیل دقیق تر پرونده های مربوط به ماده قانونی جرم تهدید کمک می کند.

الف) رکن قانونی

رکن قانونی جرم تهدید به وضوح در ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مشخص شده است. این ماده، اساس و مبنای قانونی برای جرم انگاری عمل تهدید و تعیین مجازات برای آن را فراهم می کند. هر جرمی باید دارای یک نص صریح قانونی باشد تا بتوان فردی را به ارتکاب آن محکوم کرد، و در مورد تهدید، این نص همان ماده ۶۶۹ است.

ب) رکن مادی

رکن مادی جرم تهدید، شامل تمامی عناصر بیرونی و فیزیکی است که برای وقوع جرم لازم هستند. این رکن خود شامل اجزای مختلفی است:

• فعل: فعل تهدید می تواند به هر شکلی انجام شود؛ لفظی، کتبی، از طریق اشاره یا حتی با استفاده از تکنولوژی و فضای مجازی (پیامک، ایمیل، شبکه های اجتماعی). مهم این است که پیامی حاوی تهدید به مخاطب ارسال و به او تفهیم شود. به عنوان مثال، فرستادن تصویر سلاح برای کسی می تواند یک فعل تهدیدآمیز تلقی شود.

• موضوع تهدید: موضوع تهدید باید از مصادیق چهارگانه قانونی باشد که در ماده ۶۶۹ ذکر شده اند:

  1. تهدید به قتل
  2. تهدید به ضررهای نفسی (جسمی یا روحی)
  3. تهدید به ضررهای شرفی (حیثیتی یا آبرویی)
  4. تهدید به ضررهای مالی
  5. تهدید به افشای سر (نسبت به خود فرد یا بستگانش)

  اگر موضوع تهدید خارج از این موارد باشد، جرم تهدید محقق نمی شود. مثلاً تهدید به عدم پرداخت بدهی در آینده، جرم تهدید نیست.

• مخاطب تهدید: مخاطب تهدید باید خود شخص تهدیدشونده یا بستگان او باشد. بستگان شامل افرادی می شوند که ارتباط خویشاوندی نزدیک با فرد دارند و افشای سر یا ضرر رساندن به آن ها، به صورت منطقی برای فرد تهدیدشونده ایجاد هراس می کند.

• رسیدن تهدید به مخاطب: تهدید باید به اطلاع فرد مورد تهدید برسد. یعنی اگر کسی در خلوت خود دیگری را تهدید کند اما این تهدید به گوش فرد مورد نظر نرسد، جرم تهدید محقق نشده است. این اطلاع می تواند مستقیم یا غیرمستقیم (مثلاً از طریق یک واسطه) باشد.

• توانایی نسبی تهدیدکننده: برای اینکه تهدید موثر واقع شود، لازم نیست که تهدیدکننده واقعاً و صددرصد توانایی عملی کردن تهدید را داشته باشد، بلکه صرفاً باید به گونه ای باشد که مخاطب تهدید، بیم و احتمال تحقق آن را بدهد. یعنی اگر تهدید از سوی فردی مطرح شود که از نظر عرفی هیچ گونه توانایی در عملی کردن آن ندارد (مثلاً یک کودک خردسال، یا فردی که به وضوح ناتوان جسمی است و تهدید به ضرب و جرح می کند)، ممکن است جرم تهدید محقق نشود. اما اگر یک فرد عادی تهدید کند، حتی اگر در لحظه ابزار لازم را نداشته باشد، همین که احتمال عملی شدن آن وجود داشته باشد، کفایت می کند.

• نامشروع بودن امر مورد تهدید: همان طور که قبلاً اشاره شد، امر مورد تهدید باید نامشروع باشد. تهدید به انجام کاری که قانونی و مشروع است (مانند شکایت از فرد به دلیل بدهی، یا افشای فساد مالی به مراجع قانونی) تهدید مجرمانه محسوب نمی شود.

ج) رکن معنوی (قصد مجرمانه)

رکن معنوی جرم تهدید به عنصر روانی و ذهنی فرد تهدیدکننده اشاره دارد و شامل دو بخش است:

• سوءنیت عام: منظور از سوءنیت عام، قصد انجام فعل تهدید است. یعنی فرد آگاهانه و عامدانه، پیامی تهدیدآمیز را با علم به اینکه این پیام می تواند موجب ترس و بیم در دیگری شود، ارسال می کند. او می داند که عملش از نظر قانونی تهدید محسوب می شود و قصد ارتکاب همین عمل را دارد.

• عدم نیاز به سوءنیت خاص: برای تحقق جرم تهدید، نیازی نیست که تهدیدکننده قصد خاصی برای عملی کردن تهدید خود داشته باشد یا بخواهد حتماً ترس شدیدی در قربانی ایجاد کند یا او را وادار به کار خاصی نماید. صرف قصد انجام فعل تهدید (سوءنیت عام) کافی است. همان طور که ماده ۶۶۹ تصریح می کند، حتی اگر تهدیدکننده در ازای تهدید خود مطالبه مال یا انجام امری را نیز نکرده باشد، جرم محقق شده است.

انواع تهدید و مصادیق شایع آن

ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی، انواع مختلفی از تهدید را برمی شمارد که هر یک می تواند در شرایط خاصی مصداق جرم تهدید قرار گیرد. شناخت این مصادیق، به درک بهتر گستره ماده قانونی جرم تهدید و نحوه کاربرد آن در موقعیت های واقعی کمک می کند.

تهدید به قتل و ضررهای نفسی

این نوع تهدید شامل مواردی است که فرد دیگری را به سلب حیات یا وارد آوردن آسیب های جدی جسمانی (مانند ضرب و جرح، قطع عضو) یا حتی آسیب های روحی و روانی شدید بیم می دهد. به عنوان مثال، گفتن جملاتی نظیر تو را می کشم، پوستت را می کنم یا کاری می کنم که تا آخر عمر نتواند روی پاهایش بایستد مصداق تهدید به قتل یا ضررهای نفسی است.

تهدید به ضررهای شرفی (حیثیتی)

تهدید به ضررهای شرفی زمانی اتفاق می افتد که فرد دیگری را به از بین بردن آبرو، حیثیت، اعتبار و جایگاه اجتماعی اش بیم می دهد. در دنیای امروز و با گسترش فضای مجازی، این نوع تهدید بسیار شایع شده است. مصادیق آن می تواند شامل موارد زیر باشد:

• تهدید به افشای عکس ها یا فیلم های خصوصی (که ممکن است واقعی یا ساختگی باشند).
• تهدید به پخش اطلاعات کذب یا شایعاتی که به آبروی فرد یا خانواده اش لطمه می زند.
• تهدید به افشای اسرار خانوادگی که می تواند موجب شرمساری یا بدنامی شود.

تهدید به ضررهای مالی

این نوع تهدید شامل هر عملی است که فرد دیگری را به وارد آوردن خسارت مالی، تخریب اموال، ورشکستگی، یا آسیب رساندن به کسب و کار او بیم دهد. به عنوان مثال، کاری می کنم که تمام زندگی ات را از دست بدهی، خانه ات را آتش می زنم یا باعث می شوم از کارت اخراج شوی و ورشکسته شوی همگی می توانند در دسته تهدید به ضررهای مالی قرار گیرند. البته اگر این تهدید به قصد اخاذی و اخذ مال باشد، ممکن است مشمول ماده ۶۶۸ قانون مجازات اسلامی شود که در ادامه به تفاوت آن می پردازیم.

تهدید به افشای سر

افشای سر به معنای برملا کردن اطلاعاتی است که محرمانه تلقی می شود و فاش شدن آن برای فرد یا بستگانش می تواند آسیب زا باشد. این سر می تواند مربوط به گذشته فرد، بیماری های او، اطلاعات مالی محرمانه، روابط شخصی یا هر موضوع دیگری باشد که در حالت عادی نباید فاش شود. تاکید ماده ۶۶۹ بر این است که این سر می تواند مربوط به خود شخص یا بستگان او باشد.

تهدید در فضای مجازی (پیامکی، شبکه های اجتماعی)

با پیشرفت فناوری و گسترش ارتباطات دیجیتال، بخش عمده ای از تهدیدات امروزه از طریق فضای مجازی صورت می گیرد. پیامک ها، پیام رسان های موبایلی (مانند واتساپ، تلگرام، اینستاگرام) و ایمیل ها ابزارهایی هستند که برای ارتکاب جرم تهدید مورد استفاده قرار می گیرند. متن ماده ۶۶۹ با عبارت به هر نحو کاملاً شامل این مصادیق می شود و تهدید از طریق فضای مجازی نیز جرم محسوب شده و قابل پیگیری است. اثبات این نوع تهدیدات معمولاً با ارائه اسکرین شات ها، آرشیو چت ها یا گزارش های مخابراتی انجام می شود.

تهدید کتبی، لفظی و از طریق اشاره

اگرچه تهدید در فضای مجازی رواج یافته، اما اشکال سنتی تر تهدید همچنان وجود دارند:

• تهدید لفظی: شایع ترین نوع تهدید است که با استفاده از کلمات و جملات بیان می شود.
• تهدید کتبی: با نوشتن نامه یا یادداشت تهدیدآمیز صورت می گیرد.
• تهدید از طریق اشاره یا اعمال دیگر: می تواند شامل نشان دادن سلاح، انجام حرکات تهدیدآمیز، ارسال نمادهای خاص یا هر عملی باشد که به صورت غیرکلامی پیام تهدید را منتقل کند. به عنوان مثال، اگر فردی با حرکات دست و صورت، دیگری را به کتک زدن یا آسیب رساندن تهدید کند، مصداق این نوع تهدید است.

مجازات جرم تهدید (طبق ماده ۶۶۹)

یکی از مهم ترین بخش های مربوط به ماده قانونی جرم تهدید، آگاهی از مجازات هایی است که قانون گذار برای مرتکبین این جرم در نظر گرفته است. این مجازات ها با هدف بازدارندگی و حفظ نظم و امنیت روانی جامعه تعیین شده اند و پس از قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، دستخوش تغییراتی شده اند.

مجازات های اصلی: شلاق یا حبس

بر اساس ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، مجازات جرم تهدید به صورت تخییری تعیین شده است، به این معنا که قاضی می تواند یکی از دو مجازات زیر را برای مرتکب تعیین کند:

1. شلاق تا ۷۴ ضربه (مجازات تعزیری)
2. زندان از یک ماه تا یک سال (حبس تعزیری)

این ویژگی تخییری بودن مجازات، به قاضی این اختیار را می دهد که با توجه به شرایط پرونده، شخصیت مجرم، سابقه او، و میزان اثرگذاری تهدید، مناسب ترین مجازات را انتخاب کند. این رویکرد، انعطاف پذیری لازم را برای سیستم قضایی فراهم می آورد تا عدالت به بهترین نحو برقرار شود.

تاثیر قانون کاهش مجازات حبس تعزیری (اصلاحی ۱۳۹۹)

پیش از اصلاحات سال ۱۳۹۹، حداقل و حداکثر مجازات حبس برای جرم تهدید بیشتر بود. اما با تصویب «قانون کاهش مجازات حبس تعزیری» در تاریخ ۱۳۹۹/۰۲/۲۳، مجازات حبس برای این جرم به میزان قابل توجهی کاهش یافت. این قانون باعث شد که حداقل و حداکثر مجازات حبس در بسیاری از جرایم تعزیری، از جمله جرم تهدید، به نصف تقلیل یابد. بنابراین، مجازات حبس که قبلاً ممکن بود تا دو سال نیز برسد، اکنون بین یک ماه تا یک سال تعیین می شود.

این تغییر قانونی، هم به نفع متهمان است و هم با رویکردهای نوین حقوق کیفری که به دنبال کاهش جمعیت زندان ها و استفاده از مجازات های جایگزین هستند، همخوانی دارد. البته، هدف اصلی همچنان حفظ بازدارندگی جرم و تامین امنیت اجتماعی است.

تخییری بودن مجازات و نقش قاضی

همان طور که ذکر شد، عبارت یا در بین دو مجازات شلاق و حبس، نشان دهنده تخییری بودن مجازات است. قاضی پرونده با در نظر گرفتن کلیه اوضاع و احوال حاکم بر جرم و شخصیت مرتکب، تصمیم می گیرد که کدام یک از این دو مجازات را اعمال کند. عواملی که ممکن است در تصمیم گیری قاضی مؤثر باشند عبارتند از:

• سابقه کیفری متهم
• وضعیت روحی و روانی طرفین
• میزان جدی بودن تهدید
• وجود یا عدم وجود قصد عملی کردن تهدید (اگرچه برای تحقق جرم لازم نیست، اما می تواند در تعیین مجازات تاثیرگذار باشد)
• تأثیر تهدید بر بزه دیده
• اوضاع و احوال عمومی جامعه و اهمیت حفظ نظم و امنیت

در نهایت، تشخیص و تعیین مجازات مناسب، در حیطه اختیارات قاضی است که بر اساس عدالت و موازین قانونی صورت می گیرد.

تفاوت ماده ۶۶۹ (تهدید صرف) با ماده ۶۶۸ (تهدید همراه با اجبار/اخاذی)

در ماده قانونی جرم تهدید، تمایز قائل شدن بین ماده ۶۶۹ و ماده ۶۶۸ قانون مجازات اسلامی بسیار مهم است، زیرا این دو ماده با وجود شباهت ها، تفاوت های اساسی در ارکان و مجازات دارند و اغلب اشتباه گرفته می شوند. ماده ۶۶۸ به تهدیداتی می پردازد که با هدف اخاذی یا اجبار به انجام یک عمل خاص صورت می گیرند.

متن ماده ۶۶۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

متن کامل ماده ۶۶۸ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) که در تاریخ ۱۳۹۹/۰۲/۲۳ اصلاح شده است، به شرح زیر است:

«هرکس با جبر و قهر یا با اکراه و تهدید دیگری را ملزم به دادن نوشته یا سند یا امضاء و یا مهر نماید و یا سندی و نوشته ای که متعلق به او یا سپرده به او می باشد را از و ی بگیرد به حبس از چهل و پنج روز تا یک سال و تا (۷۴) ضربه شلاق محکوم خواهد شد.»

همان طور که مشاهده می شود، این ماده بر اجبار و اخذ نتیجه ای مشخص (نوشته، سند، امضاء، مهر) تاکید دارد.

تفاوت های کلیدی دو ماده

تفاوت های اصلی بین ماده ۶۶۹ و ۶۶۸ را می توان در سه محور زیر خلاصه کرد:

ویژگی	ماده ۶۶۹ (تهدید صرف)	ماده ۶۶۸ (تهدید همراه با اجبار/اخاذی)
ماهیت جرم	جرم مطلق: صرف ابراز و رساندن تهدید، جرم را محقق می کند و نیاز به وقوع نتیجه خاص (مانند ترسیدن یا انجام خواسته) نیست.	جرم مقید به نتیجه: تحقق جرم منوط به این است که تهدیدکننده به هدف خود برسد و فرد تهدیدشونده مجبور به دادن نوشته، سند، امضاء یا مهر شود یا سندی از او گرفته شود.
لزوم مطالبه/اجبار	نیاز به مطالبه یا قصد اخاذی نیست. حتی اگر تهدیدکننده هیچ درخواستی هم نداشته باشد، جرم محقق است.	حتماً باید یک مطالبه یا اجباری صورت گرفته باشد و فرد مجبور به انجام عمل خاصی (دادن سند، امضا و…) شده باشد. عنصر ملزم نمودن در این ماده کلیدی است.
نوع مجازات	تخییری: قاضی یکی از دو مجازات (شلاق *یا* حبس) را انتخاب می کند. (شلاق تا ۷۴ ضربه یا حبس ۱ ماه تا ۱ سال)	تجمعی: هر دو مجازات (شلاق *و* حبس) اعمال می شود. (شلاق تا ۷۴ ضربه *و* حبس ۴۵ روز تا ۱ سال)

مثال هایی برای تمایز

• مثال برای ماده ۶۶۹:
  شخصی به دیگری پیامک می دهد: اگر دوباره سر و کله ات در محل کار من پیدا شود، آبرویت را خواهم برد و اسرار خانوادگی ات را فاش می کنم. در اینجا، صرف ابراز این تهدید، بدون اینکه تهدیدکننده درخواستی داشته باشد یا نتیجه ای حاصل شود، مشمول ماده ۶۶۹ است.

• مثال برای ماده ۶۶۸:
  شخصی با تهدید به قتل یا آسیب جسمی، دیگری را مجبور می کند که یک چک یا سفته را امضا کند و به او تحویل دهد. در این حالت، چون تهدید منجر به اخذ سند یا امضا شده است و یک نتیجه خاص حاصل شده، جرم مشمول ماده ۶۶۸ قانون مجازات اسلامی خواهد بود و مجازات آن نیز متفاوت است.

این تفاوت ها نشان می دهد که قصد و نتیجه عمل تهدیدآمیز تا چه حد در تشخیص نوع جرم و مجازات آن اهمیت دارد.

نحوه اثبات جرم تهدید و مراحل شکایت

پس از درک کامل ماده قانونی جرم تهدید و ابعاد آن، یکی از مهم ترین چالش ها برای بزه دیده، نحوه اثبات جرم و طی کردن مراحل قانونی برای شکایت است. اثبات جرم تهدید، مانند بسیاری از جرایم، به جمع آوری ادله و مستندات کافی بستگی دارد.

مدارک و دلایل اثبات

برای اثبات جرم تهدید، می توان از شواهد و مدارک مختلفی استفاده کرد که در ادامه به مهم ترین آن ها اشاره می شود:

• شهادت شهود: اگر فرد دیگری شاهد مستقیم عمل تهدید (لفظی، رفتاری یا کتبی) بوده باشد، شهادت او می تواند از قوی ترین دلایل اثبات باشد. شهود باید در دادگاه حاضر شوند و تحت سوگند شهادت دهند.

• پیامک ها، ویس ها، ایمیل ها و چت های فضای مجازی: در عصر دیجیتال، بسیاری از تهدیدات به صورت الکترونیکی انجام می شود. اسکرین شات از پیامک ها، ضبط مکالمات تلفنی (ویس)، ایمیل ها، و مکالمات ضبط شده در پیام رسان هایی مانند واتساپ، تلگرام یا دایرکت اینستاگرام، همگی می توانند به عنوان مدرک ارائه شوند. البته صحت این مدارک باید توسط کارشناسان مربوطه تأیید شود.

• فیلم و عکس: اگر تهدید به صورت رفتاری یا با نشان دادن ابزار خاصی صورت گرفته باشد و امکان فیلم برداری یا عکس برداری از آن وجود داشته باشد، این موارد نیز دلایل محکمه پسندی خواهند بود.

• اقرار متهم: در صورتی که متهم در مراحل تحقیقات مقدماتی یا در دادگاه به ارتکاب جرم تهدید اقرار کند، این اقرار خود به تنهایی می تواند دلیل اثبات جرم باشد.

• علم قاضی: قاضی می تواند با توجه به مجموع شواهد، قرائن و اوضاع و احوال پرونده، به علم کافی برای مجرمیت متهم دست یابد و بر اساس آن حکم صادر کند.

مراحل قانونی شکایت

پیگیری جرم تهدید، از طریق مراجع قضایی و با طی مراحل زیر امکان پذیر است:

1. مراجعه به دادسرا یا دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: اولین گام، مراجعه به یکی از این مراجع و تنظیم شکوائیه است. در شکوائیه باید به دقت جزئیات تهدید، تاریخ، زمان، نحوه وقوع، هویت تهدیدکننده (در صورت معلوم بودن) و دلایل و مدارک موجود ذکر شود.

2. ارائه دلایل و مستندات: تمامی مدارک جمع آوری شده (مانند اسکرین شات ها، نسخه های چاپی پیامک ها، فایل های صوتی/تصویری، لیست شهود و…) باید به همراه شکوائیه به مراجع قضایی ارائه شود.

3. مراحل تحقیقات مقدماتی: پس از ثبت شکوائیه، پرونده به دادسرا ارجاع می شود. بازپرس یا دادیار مسئول پرونده، تحقیقات مقدماتی را آغاز می کند. این تحقیقات شامل احضار طرفین، اخذ اظهارات، بررسی مدارک و در صورت لزوم، ارجاع به کارشناسی (مثلاً برای تأیید اصالت پیامک ها) است.

4. صدور قرار نهایی در دادسرا: در صورت کافی بودن دلایل، دادسرا قرار جلب به دادرسی صادر می کند و پرونده به دادگاه کیفری دو (صلاحیت رسیدگی به ماده ۶۶۹) ارسال می شود. در غیر این صورت، قرار منع یا موقوفی تعقیب صادر خواهد شد.

5. رسیدگی در دادگاه: دادگاه کیفری دو پس از بررسی مجدد مدارک، شنیدن دفاعیات متهم و اظهارات شاکی، اقدام به صدور رأی می کند. در صورت احراز مجرمیت، حکم به مجازات متهم صادر می شود.

نکات مهم برای شاکی (بزه دیده) و متهم

• برای شاکی: سرعت عمل در شکایت و جمع آوری دلایل اولیه (مانند ذخیره پیامک ها یا اسکرین شات ها) اهمیت زیادی دارد. همچنین، نگهداری نسخه های اصلی مدارک و جلوگیری از دستکاری آن ها ضروری است. مشاوره با یک وکیل متخصص می تواند فرآیند را تسهیل کند.

• برای متهم: در صورت احضار، حضور به موقع در مراجع قضایی و ارائه دفاعیات مستدل و قانونی بسیار مهم است. هرگونه اظهارنظر نسنجیده یا عدم حضور می تواند به ضرر متهم تمام شود. استفاده از حق سکوت یا مشورت با وکیل نیز از حقوق متهم است.

سوالات متداول پیرامون جرم تهدید

در این بخش به برخی از پرسش های رایج و متداول که ممکن است در رابطه با ماده قانونی جرم تهدید برای افراد پیش بیاید، پاسخ می دهیم تا ابهامات موجود برطرف شود.

آیا تهدید کودکان و نوجوانان نیز جرم است؟

بله، تهدید کودکان و نوجوانان نیز مانند تهدید بزرگسالان، جرم محسوب می شود و مشمول ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی است. قانون گذار حمایتی ویژه از کودکان و نوجوانان دارد و هرگونه عمل مجرمانه علیه آن ها با جدیت بیشتری پیگیری می شود. حتی ممکن است در برخی موارد، با توجه به آسیب پذیری بیشتر این گروه سنی، مجازات هایی با در نظر گرفتن جنبه روانی و آثار مخرب تهدید بر آن ها، اعمال شود.

آیا تهدید به آبروریزی یا آبروبری مصداق ضرر شرفی است؟

قطعاً. تهدید به آبروریزی یا آبروبری از جمله بارزترین مصادیق تهدید به ضررهای شرفی (حیثیتی) محسوب می شود که در ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی به آن اشاره شده است. این نوع تهدید می تواند شامل افشای اطلاعات خصوصی، پخش شایعات یا هر اقدامی باشد که به حیثیت و اعتبار اجتماعی فرد یا بستگان او لطمه وارد کند و موجب سرافکندگی شود. بنابراین، فردی که با چنین تهدیداتی مواجه می شود، می تواند از طریق مراجع قضایی شکایت کند.

تهدید به اعلام جرم به مقامات قضایی، تهدید محسوب می شود؟

خیر، تهدید به اعلام جرم به مقامات قضایی، به شرطی که ادعای مطرح شده صحیح باشد، تهدید مجرمانه محسوب نمی شود. این عمل در واقع یک حق قانونی برای شهروندان است تا جرایم را به اطلاع مراجع ذی صلاح برسانند. اما اگر فردی به دروغ، دیگری را تهدید به اعلام جرم کند یا با سوءاستفاده از این حق، قصد اخاذی یا آزار دیگری را داشته باشد، ممکن است تحت عناوین مجرمانه دیگر مانند افترا، کلاهبرداری یا سوءاستفاده از موقعیت مورد پیگرد قرار گیرد. ملاک اصلی، مشروع بودن عمل مورد تهدید است.

اگر فردی توانایی عملی کردن تهدید خود را نداشته باشد، باز هم جرم است؟

همان طور که در بخش ارکان مادی توضیح داده شد، برای تحقق جرم تهدید، لازم نیست تهدیدکننده توانایی واقعی و صددرصدی برای عملی کردن تهدید را داشته باشد، بلکه صرفاً کافی است تهدید به گونه ای باشد که مخاطب تهدید، بیم و احتمال تحقق آن را بدهد. یعنی اگر تهدید از سوی فردی مطرح شود که از نظر عرف، توانایی بالقوه برای اجرای آن را دارد، حتی اگر در لحظه ابزار لازم را نداشته باشد، جرم تهدید محقق می شود. اما اگر تهدید از سوی فردی کاملاً ناتوان یا بی اثر صورت گیرد (مثلاً تهدید یک کودک خردسال به قتل یک فرد قوی هیکل)، ممکن است جرم تحقق نیابد.

مهلت شکایت از جرم تهدید چقدر است؟ (جنبه عمومی و خصوصی)

جرم تهدید (ماده ۶۶۹) دارای هر دو جنبه عمومی و خصوصی است. جنبه خصوصی آن مربوط به حق شاکی (بزه دیده) است و جنبه عمومی آن مربوط به جامعه و حفظ نظم عمومی. مهلت شکایت برای جنبه خصوصی جرم تهدید، معمولاً شش ماه از تاریخ اطلاع شاکی از وقوع جرم و هویت متهم است. اما جنبه عمومی جرم، معمولاً مهلت خاصی ندارد و دادستان می تواند حتی بدون شکایت شاکی خصوصی نیز آن را پیگیری کند، هرچند در جرایم تعزیری درجه شش (مانند تهدید پس از کاهش مجازات)، عمدتاً با شکایت شاکی خصوصی آغاز می شود و با گذشت او پرونده مختومه می شود.

آیا تهدید و توهین همواره همراه یکدیگرند؟ تفاوت با ماده ۶۰۸ (توهین به افراد عادی) چیست؟

تهدید و توهین دو جرم مستقل هستند که ممکن است در یک واقعه با هم اتفاق بیفتند، اما همواره همراه یکدیگر نیستند. توهین (ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی) به معنای فحاشی یا استعمال الفاظ رکیک و هر عملی است که موجب اهانت به شخص شود، بدون اینکه متضمن تهدیدی به ضرر او باشد. در حالی که تهدید، بیم دادن به انجام یک عمل نامشروع در آینده است. تفاوت اصلی در قصد مرتکب و محتوای عمل است. در توهین، هدف تحقیر و خوار شمردن است، اما در تهدید، هدف ایجاد هراس و بیم از آسیب در آینده است. یک فرد می تواند توهین کند بدون اینکه تهدیدی متوجه دیگری باشد و برعکس. مجازات توهین نیز متفاوت از تهدید بوده و معمولاً شامل جزای نقدی درجه شش است.

اگر تهدید به صورت مشروط باشد (مثلاً اگر فلان کار را نکنی، چنین می کنم)، باز هم جرم است؟

بله، تهدید مشروط نیز جرم محسوب می شود. در واقع، بسیاری از تهدیدات به صورت مشروط بیان می شوند. عبارت اعم از این که به این واسطه تقاضای وجه یا مال یا تقاضای انجام امر یا ترک فعلی را نموده یا ننموده باشد در ماده ۶۶۹ به صراحت نشان می دهد که حتی اگر تهدید به هدف واداشتن دیگری به انجام یا ترک فعلی باشد، باز هم جرم تهدید محقق است. شرطی بودن تهدید تاثیری در مجرمانه بودن آن ندارد و تنها در تشخیص رکن معنوی و نیت مجرم می تواند مورد توجه قرار گیرد.

شناخت دقیق این سوالات و پاسخ های آن ها به افراد کمک می کند تا در مواجهه با موقعیت های تهدیدآمیز، آگاهی حقوقی لازم را داشته باشند و تصمیمات درستی اتخاذ کنند.

نتیجه گیری

ماده قانونی جرم تهدید، یعنی ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، یکی از ستون های اصلی در حفظ نظم و امنیت روانی جامعه ایران است. این ماده، با تعریف جامع و روشن خود، هرگونه بیم دادن دیگری به قتل، ضررهای نفسی، شرفی، مالی یا افشای سر را، به هر شکل و روشی، جرم انگاری کرده است. ویژگی «مطلق» بودن این جرم، به این معنا که حتی بدون عملی شدن تهدید یا ترسیدن واقعی قربانی، جرم محقق می شود، نشان دهنده اهتمام قانون گذار به پیشگیری از ایجاد ناامنی و حفظ آرامش شهروندان است.

با توجه به اصلاحات اخیر در قانون کاهش مجازات حبس تعزیری (مصوب ۱۳۹۹)، مجازات جرم تهدید در حال حاضر به شلاق تا ۷۴ ضربه یا حبس از یک ماه تا یک سال تخفیف یافته است که این امر نقش قاضی را در تعیین مجازات متناسب با اوضاع و احوال پرونده پررنگ تر می کند. همچنین، تمایز این ماده با ماده ۶۶۸ (تهدید همراه با اجبار و اخاذی) از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا تفاوت در ارکان و مجازات این دو جرم، می تواند مسیر دادرسی و نتیجه نهایی را تغییر دهد.

در نهایت، آگاهی از حقوق خود در مواجهه با جرم تهدید، چه به عنوان بزه دیده برای پیگیری قانونی و چه به عنوان متهم برای دفاع از خود، امری حیاتی است. جمع آوری دقیق دلایل و مستندات، طی کردن صحیح مراحل شکایت در دادسرا و دادگاه، و در صورت لزوم، بهره مندی از مشاوره وکلای متخصص، می تواند به بهترین نتیجه منجر شود و از تضییع حقوق جلوگیری کند. شناخت این جنبه های حقوقی، گامی مهم در جهت ایجاد جامعه ای امن تر و آگاه تر است.